آيا چك پول ها تورم زا هستند؟

اين بحث چك پول ها هم بحث عجيب و غريبي شده است. اين روزها در اين مملكت همه چيز عجيب و غريب شده است و معلوم نيست اين وضع تا كي و تا كجا مي خواهد ادامه پيدا كند. بايد همه چيز از اول براي آقايان تعريف شود و از ابتدا بر سر آن بحث شود. گويا كه اصلا علمي به نام اقتصاد كاملا بي معناست. هركس ساز خودش را مي زند. اين فرآيند را مي توانيد از ماجراي نرخ بهره تا ماجراي تورم و نقدينگي، تا ماجراي اشتغال و نرخ بيكاري و … ملاحظه كنيد.يكي از حوزه ها كه هم اكنون خيلي عجيب و غريب تر از بقيه به نظر مي رسد، حوزه چك پول هاست. كه در اين چند وقت بارها از خود من سوال شده است. بنابراين لازم ديدم تا براي جمع شدن مطلب در ذهن خودم هم كه شده مطلبي در اين خصوص بنويسم.
در همين راستا
رييس جمهور در حلاليت خواهي حج در تلويزيون اعلام مي كنند كه تورم كالاهاي وارداتي!! و چك پول ها عامل تورم بوده اند و بانك هاي عامل تخلف كرده اند و بيش از حد چك پول چاپ كرده اند. از سوي ديگر چند روز بعد، رييس بانك مركزي در گفتگوي شبكه دو اعلام مي كند كه چك پول ها عامل ايجاد تورم بوده اند چرا كه برخي از بانك ها تا چند صد درصد در چاپ چك پول ها تخلف داشته اند. صداي هيچ كس هم در نمي آيد. گويي كه نه خاني آمده و نه خاني رفته است.اين حرف ها در يك كلام واقعا از هيچگونه منطق اقتصادي برنمي خيزند. يا حداقل من هيچگونه فهمي از آنها ندارم. يعني چه كه چك پول ها و توليد آنها عامل تورم بوده اند؟! من چند گزاره را بيان مي كنم اگر دوستان اقتصاد خوانده موافق بودند كه هيچ، ارنه خوشحال مي شوم از نظراتشان استفاده كنم:
1- چك پول كه بصورت خود بخود و بدون پشتوانه به مردم داده نشده است. بعبارت ديگر اين چك پول ها را كه دولت از آسمان به زمين نريخته است كه هركس خواست برداشت كند! يا اعتباري در بانك هاي عامل براي اين فرد وجود داشته و يا بواسطه انجام كاري براي دولت يا براي بخش خصوصي، پولي به حساب اين فرد آمده و او توانسته است كه از حسابش برداشت كند.(تا اينجا درست؟!) حال كه از حسابش برداشت كرده است بجاي اينكه به وي اسكناس بدهند به او چك پول داده اند. همين! كه اين امر(دادن چك پول به جاي اسكناس) به هيچ وجه باعث تورم نخواهد شد. بعبارت ديگر در اينجا چون بانك ها اسكناس نداشته اند، بجاي اسكناس چك پول داده اند. و نكته انحرافي آنست كه در اين وسط آن اعتبار از كجا ايجاد شده است؟؟! چرا كه آن اعتبار ايجاد شده است كه سبب تورم شده است و نه چك پول و امثالهم!! كه به عنوان ابزار استفاده مي شوند!
2-حال يك فرض نظري، اگر فرض كنيم كه پايه پولي ثابت باشد، آيا افزايش حجم چك پولها مي تواند به افزايش تورم منجر شود؟ جواب قطعا منفي است. همانطور كه چاپ اسكناس يا چاپ اسكناس درشت تر در هنگامي كه پايه پولي ثابت است،‌به هيچ وجه باعث افزايش تورم نمي شود.( يعني عامل اصلي افزايش پايه پولي است و نه چاپ اسكناس يا چك پول) اين آقا مدام آدرس غلط مي دهد! پس عامل اصلي چيز ديگريست كه به تبع آن ابزارهاي آن بايد بوجود آيند. در مورد شماره 3 بيشتر اين را توضيح مي دهم.
3-نقدينگي در اين 2 سال از 68 هزار ميليارد تومان در سال 84 به 140 هزار ميليارد تتومان ددر امسال رسيده است! و اين نه ربطي به چاپ چك دارد و نه هيچ چيز ديگر در اين راستا. فقط دولت حجم اعظم فروش نفت را كه در اين سه سال حدود200 ميليارد دلار بوده است، به ريال تبديل كرده است. بنابراين ناگزير بايد ابزارهايي براي اين حجم نقدينگي و استفاده از آنهم بوجود آيند كه يكي از آنها چك پول است. بطور مثال وقتي كه شما يك بنايي هستي كه در تعمير فلان ساختمان وزارت مسكن يا نهاد رياست جمهوري كار كرده اي و دولت مي خواهد به شما حقوق بدهد، بايد اعتباري در بانكي براي شما ايجاد كند. اين اعتبار كه ايجاد مي شود، بالاخره شما مي خواهي بتواني از آن استفاده كني ديگر، وقتي كه حجم چاپ اسكناس نسبت به حجم نقدينگي كه توسط دولت به بازار تزريق شده است كمتر باشد(كمتر از 6 درصد حجم نقدينگي ايجاد شده، اسكناس چاپ شده است) بنابراين بانك كه نمي تواند به شما بگويد آقا پول نداريم، و به شما چك پول مي دهد. به همين سادگي مي توان اين مثال را براي تمام اعتباراتي كه دولت در بازار ايجاد مي كند تعميم داد و نتيجه گرفت كه عامل تورم،‌چك پول هاي بدبخت نيستند، عامل تورم، سياستهاي انبساطي پوپوليستي دولت است.
4- البته يك نكته اقتصادي هم هست كه بايد بگويم و آن هم اينكه،‌ ازدياد چك پول ها مي تواند يك اثر مثبت مشخص بر تورم داشته باشند كه البته بسيار ناچيز است. و آنهم از طريق كاهش ذخيره اضافي بانك هاي تجاري است كه حدود 10 درصد است و احتمالا چك پول ها باعث كاهش آن و اثر ناچيز مثبت آن بر تورم شده است.
5-
اما يك چيز را نمي دانم. و آن اينكه سرعت تبادل بيشتر چك پول نسبت به اسكناس تا چه حد روي سرعت گردش پول اثر گذار است. كه شايد بتوان ادعا كرد كه اين امر هم موجب افزايش اندكي در تورم بعلت افزاش نقدينگي حتي بدون افزايش پايه پولي مي شود.
ولي در كل عامل اصلي و ايجاد كننده تمام اينها همانطور كه گفتم همانا افزايش پايه پولي و به تبع آن حجم نقدينگي است و چك پول ها اين وسط تقصيري ندارند مادر مرده ها.

Advertisements
این نوشته در Economics, iran, محمدصادق الحسینی, کاتالاکسی, اقتصادی, تورم ارسال شده و با برچسب‌گذاری شده. این نوشته را نشانه‌گذاری کنید.

11 پاسخ برای آيا چك پول ها تورم زا هستند؟

  1. داود :گفت

    سلام
    صادق جان چک پول میتواند یکی از عوامل ایجاد تورم باشد یعنی تا ثیری روی افزایش قیمتها داشته باشد.مکانیزم اثر گذاری آن هم به این صورت است که شما به عنوان بانک به اندازه چک پول صادر شده و در دست افراد اعتبار بانک را بلوکه نکنید. در این صورت یک بانک میتواند تا حد زیادی نقدینگی خلق کند که لزوما ارتباطی به حجم سپرده های دیداری و غیر دیداری نزد آن بانک ندارد.یعنی وقتی یک بانک چک پول بدهد به مردم بدون اینکه به همان اندازه اعتبار بلوکه کند از» هیچ» نقدینگی درست کرده است.اگراین اتفاق نیفتد یعنی به اندازه تزریق چک پول در جامعه اعتبار بلوکه نشود شما به عنوان یک بانک به هر متقاضی وام به هر اندازه که بخواهد وام مدهید و به آن چک پول پرداخت میکنید بدن اینکه نیازی باشد این اعتبار از جایی تامین شود.اگر به اندازه تزریق چک پول در جامعه اعتبار بانک بلوکه شود ارتباط چک پول و تورم قطعا ناچیز خواهد بود.حالا من نمیدنم وقتی رییس جمهور میگوید چک پول عامل تورم بوده بخاطر این است که بانکها اعتبار برابر با آن را بلوکه نکرده اند یا چیز دیگری؟
    بحث دیگری که میتواند روی مکانیسم خلق پول تاثیر داشته باشد بحث چکهای شخصی است .موضوع جالبی است!
    —————————-
    صادق: داوود من در متن اشاره کرده ام که این مکانیزمی که تو می گویی باید از یک جایی آب بخورد. و بانک نمی تواند از هیچ خلق پول کند. مثال می زنم تا روشن تر شود. وقتی که بانکی به شما چک پول می دهد، بابت چه به شما چک پول داده است؟ یا باید در حساب خود پول داشته باشید و یا وام بگیرید دیگر/!؟ درست است؟
    اگر اینطور باشد اگر پول در حساب داشته باشید هم یا دولت این اعتبار را به خاطر کاری که برایش کرده اید برایتان در حساب ریخته است و یا بخش خصوصی که اگر دولت ریخته باشد و از دلارهای نفتی آن را تامین کرده باشد، دقیقا به پایه پولی افزوده شده و نقدینگی افزایش می یابد. اما اگر نه و دولت تامین اعتبار کرده باشد ولی پولی به خاطر آن به بانک نداده باشد باز هم نقدینگی افزایش خواهد یافت و این بدهی دولت شود به بانک و از طرف دیگر اگر بانک هم اسکناس کافی نداشته باشد خوب باید چک پول زیاده از حد چاپ کند. و این به معنای تورم زایی چک پول نیست بلکه به معنای ایجاد نقدینگی توسط دولت است. که توسط ابزاری بنام چک پول ارضا شده است.
    در مسیر دوم اگر آن اعتبار ایجاد شده ناشی از وام باشد، آن وام را بانک های دولتی عملا به عنوان تسهیلات تکلیفی و آنچه آقای رییس جمهور هر روز شعارش را می دادند یعنی دادن پول به مردم، داده است و باز هم مکانیزمش اینطور است که بانک چون اسکناس ندارد، می آید و چک پول به جای اسکناس می دهد. باز هم چک پول منشاء ایجاد نقدینگی نیست بلکه آنچه منشا نقدینگی است تسهیلات بی مبنای بانکی است که چون بانک دولتی بوده است با تکلیف از جانب دولت آن وام ها را داده است و آن وام ها عملا بدهی مردم می شود به بانک و البته در ترازنامه بانک منعکس می شود و عملا جزء سرمایه بانک به حساب می آید و بانک مرکزی امکان ندارد به چنین چیزی اشراف نداشته باشد!!!! یعنی با کم کردن چک پول ها به هیچ وجه از پول های موجود در بازار(منظورم پول و اعتبارات بانکی کنونی است) کاسته نخواهد شد، بلکه منی که وام گرفته ام، این اعتبار را در بانک مثلا دارم که 5 میلیون پول بگیرم حال اگر چک پول ندارند و پول هم ندارند عملا به این معناست که من در حسابم پول دارم و بانک نمی تواند در ازای آن به من پول پرداخت کند که با منطق اقتصادی بی معناست!!
    آقا این استدلالی تو همان استدلال مظاهری است اما به شدت لنگ می زنه و خلاصه یک جای کار بدجور می لنگه من سعی کردم این امر را نشان دهم. اگر نظر دیگری داری خوشحال می شوم بحث ادامه پیدا کند که بحث مهمی است.

  2. داود :گفت

    به هر صورت اگر بانک موظف نباشد (که طبق قانون هست)به اندازه چک پولهای به جریان انداخته پول بلوکه کند میتواند از هیچ پول خلق کند چه دولت مجبورش کرده باشد چه بخاطر انگیزه های شخصی بنگاه(بانک).
    شما اگر یک بانک داشته باشید و بتوانید چک پول چاپ کنید و به اندازه آن هم پول بلوکه نکنید این انگیزه را دارید که چک پول چاپ کنید و به مردم وام بدهید و سود بگیرید بدون اینکه به کسی برای این پول سود بدهید.
    این که آیا این اتفاق افتاده و چک پول بدون پشتوانه چاپ شده یا نه و اگر این اتفاق افتاده بخاطر تسهیلات تکلیفی و .. بوده و یا بخاطر انگیزه بانکها را من نمیدانم.اما احتمال اینکه مقصر خود دولت باشد زیاد است چون اگر بانکی چنین تخلفی میکرد احتمالا سر رییسش الان بالای دار بود.
    ————————–
    صادق: خب بحث دقیقا همین است که چک پول ها باعث تورم نشده اند. چرا که به لحاظ اقتصادی و نظری این کار غیرممکن است. من می خواستم همین را بگویم. ولی یک نکته را فکر می کنم خلط می کنی و آن اینست که بالاخره این چک پول هایی که به مردم داده شده و در راستای سود بنگاه(بنظر تو) و بنظر من در راستای برآوردن اهداف دولت در کوتاه مدت بوده است، نمی توانند دیگر از جریان پولی کشور خارج شوند. چرا که اعتباری هستند دست مردم و با چاپ نکردن چک پول این بحران تمام نخواهد شد و حتی ممکن است فاجعه ای اتفاق بیفتد. و آن ورشکشته شدن بانک ها باشد. مگر اینکه دولت شدیدا اسکناس چاپ کند و همچنین سیاستهای پولی انقباضی اجرا کند که تابحال دولت اینکار را نکرده است.

  3. مریم :گفت

    در مورد آماری که در مورد نقدینگی دادی مطمئنی اولی تومان و دومی دلاره؟!
    ——————–
    صادق: درست می گویی؛ اشتباه لپی بود! در متن درست کردم. مرسی

  4. داود :گفت

    در این که استفاده قانونی از چک پول باعث تورم نمی شود که شکی نیست اما چک پول ابزاریست که در صورت استفاده نا صحیح از آن می توان نقدینگی ایجاد کرد.(حالا یا به اجبار دولت یا سوء استفاده بانکها)
    من فکر میکنم بانکها باید اول به اندازه چک پول در جریان اعتبار بلوکه کنند که این لزوما به معنای چاپ نکردن چک پول نیست.در خیلی کوتاه مدت (عجب اصطلاحی!)چاپ نکردن چک پول میتواند مشکل ساز هم باشد.نقدینگی خلق شده به این روش قابل برگشت است: راه حل شاید این باشد که بانکها فعلا وام ندهند و سپرده های جذب شده و اقساط دریافتی وامها را صرف تامین آن مقدار پولی که باید بلوکه میکردند بکنند تا وقتی که وامهای پرداخت شده صورت قانونی پیدا بکند .

  5. سروش :گفت

    بسیار مطلب مفیدی بود. ممنون

  6. درود بر شما. رشد اقتصادی و ارتباط آن با دموکراسی. نگاهی به انواع توسعه اقتصادی و نتایج اجتماعی و سیاسی آنها.

  7. مهدي :گفت

    همين كه رئيس جهمور جرات ميكند چنين حرفهايي بزند و خيلي هم جوابهاي علمي و مستدل در مطبوعات و رسانه ها و محافل رسمي به آن داده نمي شود نشان ميدهد سواد پولي و بانكي علماي اقتصادي و تصميم گيران ما كم است. اي كاش به جاي بعضي اراجيفي كه در دانشكده هاي اقتصاد تدريس مي شود قدري بيشتر به مباحث پولي و بانكي پرداخته شود
    ——————–
    صادق: موافقم که سواد اقتصاد اساتید اقتصاد ما بسیار کم است متاسفانه. آنهایی هم که سواد اقتصادی خوبی دارند یا خارج از کشورند و یا اگر در داخل هستند، اصلا وارد این مباحث نمی شوند.
    ولی ای کاش به جای اراجیف تدریسی در دانشکده ها کمی اقتصاد! می آموختند.

  8. بازهم سلام.درزمینه چک پول درهفته نامه شهروند امروز پرونده مفصلی بسته شده است.درهمین زمینه می توانید به گفت وگوی حسین قضاوی قائم مقام بانک مرکزی که گاهی درنقد سخنان رییس جمهور اظهارنظر کرده است توجه کنید.
    http://www.neveshtehayeman.blogfa.com/post-294.aspx

  9. آقای صادق الحسینی:
    درهمین گفت وگو به مواردی هم که شما اشاره کردید تا حدودی اشاره شده است.این روزها ما برای انجام گفت وگو به خصوص با مقامات دولتی خیلی مشکل داریم به این دلیل که با نشریات منتقد یا چه می دانم به قول انها این طرفی گفت وگو نمی کنند.اما دکتر قضاوی که من هم برداشت مثبتی از اظهاراتش دارم درمجموع منطقی اظهارنظر کرد.حتی درقسمت هایی از گفت وگو درتناقض با رییس جمهور ویا رییس کل بانک مرکزی اظهارنظر کرد.
    به طور مثال آقای احمدی نژاد درجایی گفته بود که درفاصله تغییر دورییس کل بانک مرکزی بانک ها چک پول منتشر کرده اند که آقای قضاوی این موضوع را رد کرد.
    یا درمورد چاپ اسکناس درشت که اظهارات آقای قضاوی درتناقض با وزیر اقتصاد بود ویا…
    درمجموع من هم ازمطلب شما استفاده کردم واگر می دانستم دراین زمینه علاقه به انتشار عقاید دارید حتما درخواست همکاری می کردم.
    ——————-
    صادق: موافقم كه ايشان واقعا سردر مي آورند كه موضوع چيست و همين خودش مغتنم است. و باز هم موافقم كه منصف تر از بقيه هم هستند اما زيركي اشان هم جالب است. در هر حال متشكرم از اينكه بحث را ادامه داديد.

  10. حميد :گفت

    فكر مي كنم نوع استفاده رايج از چك پول در ايران (استفاده از اون به عنوان اسكناس درشت) در كنار چاپ بي رويه اون (بيش از درصد مجاز سپرده هاي موجود در بانك) منجر به افزايش نقدينگي و افزايش تورم مي شه.
    اما حرف اقاي احمدي نژاد هم مشكلش اينه كه بانك هاي دولت تحت نظارات بان مركزي دولتي اين كارو كردن كه ايشون بايد مسئوليتش رو بپذيره
    ————————
    صادق: من توضیح دادم که حرف آقای احمدی نژاد مشکلات زیادی بیش از آنچه گفته اید دارد. و نیز توضیح داده ام که نوع استفاده رایج از چک پول عملا ربطی به تورم ندارد. مهم منابع تولید کننده های اعتباری هستند که مهمترین آنها در ایران دولت است.

  11. بازتاب: کمبود اسکناس!! « کاتالاکسی

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s