چند روز پیش شنیدم کسی که از او برنج می خرم، که طبیعتا از تجار برنج است، برنج هایش را توقیف کرده اند! آن هم به این دلیل که احتکار کرده است! قضیه را جویا شدم، ظاهرا قضیه از این قرار است:
دویست نفر از تجار برنج را در چند ماه گذشته به اتهام احتکار گرفته اند. بسیاری از آنها از جمله این آشنای ما هم مدارک خرید برنجش که مثلا به دهها فاکتور از اول سال تا به حال می شده را برده و گفته احتکاری در کار نیست، من هر ماه برنج خریده ام و هر ماه هم فروخته ام. الان هم در انبارم فلان مقدار برنج هست که طبق این فاکتور، 5 روز پیش خریدم و در حال فروششان هستم. اما ظاهرا تنها جوابی که شنیده اند، این است که: «ما نمی دانیم، بالاخره در انبارت برنج بوده است و ما هم موظفیم محتکران را دستگیر کنیم! همین»
این البته از عوارض حرف های بی حساب و کتابی است که زده می شود. بله، وقتی جناب رییس جمهور کلمه مافیا از دهانش نمی افتد، طبیعی است که نیروهای قهریه هم برای پیدا کردن مافیا وارد کار شوند، و چون مافیا را پیدا نمی کنند، به سراغ کاسبان بدبخت این مملکت می روند که چند صد سال است که هر لحظه انتظار توقیف اموالشان را می کشند. و همین است که هرکس پول و پله ای به هم می زند، سریع بار و بندیل می بندد و از این مملکت می رود که :»بیرون کشید باید از این ورطه رخت خویش».
اما آیا واقعا مافیا وجود ندارد؟ پس چرا محصولات مختلف افزایش قیمت های این چنینی را تجربه می کنند؟
در ادامه سعی می کنم بصورت خلاصه توضیح دهم. اول در خصوص مافیا:
اول) مافیا اگر به معنای کسانی است که دنبال سود شخصی هستند و حاضرند برای آن خیلی کارها بکنند، باید گفت که غالب انسان ها چنین هستند. پس با این معنی مافیا را باید در وجود تک تک آدم ها جستجو کرد!
دوم) اما فرآیند کسب سود در طول تاریخ، خودش را با یکسری قواعد محدود کرده و به یکسری ضوابط پایبند شده که این قواعد سود بلندمدت و پایدار او را تضمین می کنند. پس اگر قوانین رسمی از این قواعد غیر رسمی حمایت موثری به عمل آورند، عملا گروه هایی که برای سود کوتاه مدت خویش حاضرند تا دیگران را فدا کنند، امکان شکل گیری پیدا نمی کنند. چرا که هم ریسک کارشان بسیار بالا می رود، هم می توانند با ریسک کمتر سود مناسب تر(کم نوسان تر) و پایدارتری را از طریق ساز وکارهای مشخص بازار و سازوکارهای قانونی بدست آورند.
سوم) اما یک مشکل بزرگ وجود دارد بنام دولت که برای پایدار کردن این قواعد و حمایت از افراد شکل گرفته است، اما خودش تبدیل به یکی از بازیگران می شود و سعی می کند در این میان سود خود را حداکثر کند. در نتیجه چون ابزار قانون و همچنین قوه قهریه را هم در اختیار دارد، براحتی این ابزارها را در جهت ایجاد موقعیت های سود آور برای خود(برای کارگزاران دولتی) استفاده می کند. در نتیجه مافیا به عنوان نهادهای سازمان دهی شده ای که می توانند قواعد را بهم بزنند و از قدرت فراوانی هم برخوردارند، به صورت بلندمدت تنها می تواند از طریق نهادهای دولتی و ذی نفوذان دولتی بوجود آید.( همانطور که فریدمن می گوید: هیچ انحصاری در بلندمت نمی ماند، مگر اینکه انحصاری دولتی باشد.)
چهارم) پس مافیا در بلندمدت یا محصول رانتخواری مسئولان دولتی است، یا محصول عدم تصویب قوانین صحیح و چهارچوب سازی صحیح برای فعالیت افراد که هر دو بر گردن دولت است.
اما واقعا مشکل این گرانی ها و نوسانات اخیر چیست؟
اول) دولت نهم تقریبا بیش از کل درآمدهای ارزی دولت هشتم را در عرض دو سال و نیم به اقتصاد تزریق کرده است.(بخشی را با تبدیل به ریال و بخشی را با واردات)
دوم) این حجم عظیم نقدینگی که ایجاد شده است، تا 6 ماه پیش در بخش مسکن بود، که جزء بازار دارایی هاست و در محاسبه تورم وارد نمی شود{که البته این امر از عوارض بیماری هلندی در کشورهای نفت خیز است که قبلا در اینجا آن را توضیح داده ام. ولی بهرحال برای شاخص تورم، خوب است! یعنی جریان پیدا کردن این پول ها در بخش مسکن، موجب کاهش تورم رسمی می شود.} اما پس از اینکه مسکن رشد انفجار آمیز خود را در این 2 سال انجام داد و تقریبا به رشدی از 150 تا 300 درصد(بسته به مناطق مختلف، متفاوت) دست یافت. و دیگر توانایی خرید در این بخش به شدت تضعیف شد و بخش تقاضا نتوانست خود را همپای افزایش قیمت پیش برد. در نتیجه به اصطلاح مصطلح، بخش مسکن راکد شد.
سوم) با این حساب، پول های جدیدی که مدام به اقتصاد تزریق می شود، دیگر در بخش مسکن لانه نمی کنند بلکه می خواهند تا مکان سود آورتری را پیدا کنند. اما از آنجایی که بازار سرمایه و پول(همانند بورس و بانک) در این 2 سال به شدت تخریب شده و آنقدر دستکاری شده اند که یا ریسک های بسیار بالا، یا سودهای بسیار کم دارند، بنابراین پول های جدید به این سمت نرفتند. از سوی دیگر بازار ارز هم که کنترل شده است و بنابراین پول های جدید این بازار را هم مناسب تشخیص ندادند. پس این پول ها کجا رفتند؟! شاید بتوان گفت که بخشی از این پول ها به بازار طلا رفتند، اما چون بازار طلا هم در این چند ماه به علت نوسانات جهانی بسیار پرفراز و نشیب و نا امن بوده است، این بازار نیز جذابیت خود را از دست داده است.
چهارم) در نتیجه این پول هایی که هر روز در حال خلق شدن و در حال تزریق به اقتصاد هستند، چاره ای جز این ندارند که با حرکت گله ای به سمت یک کالای خاص و با دستکاری در یک بازار خاص، سود مدنظر و منطقی خود را کسب کنند. خصوصا اینکه اگر بازار آن کالا به دلایل جهانی دچار مشکلاتی باشد که جذاب تر هم خواهد بود. و زودتر این نقدینگی های سرگردان را به خود جذب خواهد کرد. در نتیجه همین است که می بینیم یک روز برنج 100 درصد رشد می کند، یکروز چای، روز دیگر روغن، روز دیگر شکر و حبوبات، روز دیگر هر کالایی که عرضه کننده فراوان دارد و دولت نمی تواند قیمت تحمیلی را به چند عرضه کننده خاص تحمیل کند.(پس منتظر افزایش قیمت کالاهایی نظیر این کالاها باشید. اسمی از کالاها نمی برم شاید به اتهام همدستی با مافیا بازخواست شوم!)
پنجم) پس عملا خود دولت این نوسانات را بوجود آورده است، و عده ای هم پیدا می شوند که از این شرایط بدی که دولت ایجاد کرده است، استفاده می کنند(که این استفاده آنها برای دیگران تبدیل به سوء استفاده می شود)
نکته آخر: پیش بینی من این است که در ماه های آینده تورم به شدت افزایش خواهد یافت. چرا که همانطور که توضیح دادم، تورم پنهان (به تورمی که در بخش دارایی ها خود را مخفی می کند، تورم پنهان می گویند) در حال خیزش است و در حال سرایت به کل اقتصاد. این پول هایی که برای بخش مسکن و ساخت و ساز کنار گذاشته شده بودند و همچنین پول های جدیدی که به بازار تزریق می شود، خود را به زودی در قیمت همه کالاها نشان می دهد. منتظر روزهای بد باشید.
