کاتالاکسی

الان توی یک کافی نت مشغول نوشتن این متن{البته پیش نویس این متن} هستم. (در حالی که باید به محل کار برمی گشتم). می دانم که اگر با این افکار پریشان بروم، یک غائله ای درست خواهم کرد و …

1- داستان از این قرار است که پدر ما کارت سوختش را روی پمپ بنزین جا می گذارد و پس از 3 روز می فهمد که کارتش را جا گذاشته است. خلاصه ماموریت یافتم که بروم و کارت را بسوزانم. به پستی که در تقاطع مطهری و مفتح است مراجعه کردم. عجب اوضاع فاجعه باری است. حدود 30، 40 نفر ریخته بودند و هرکس می خواست داستان خود را تعریف کند، آنهم با عصبانیت و ناراحتی. یکی می گفت که از اول جیره بندی تا بحال، کارت سوختش را دریافت نکرده است، دیگری می گفت دو ماه است که کارت سوختش گم شده و تابحال کارت المثنی برایش نیامده است. دیگری می گفت 4 ماه است که دنبال گرفتن کارت المثنی است(بنده خدا این 3 ماه خیلی بهش دیگر گذشته بود!) خلاصه….
اما یک داستانی، دیگر واقعا شگفتی آور بود؛ یک تعریف کرد که بنده خدایی از روی پمپ بنزینی که ایشان در حال بنزین زدن بوده است، اقدام به ربودن کارت او می نماید!! و تعقیب و گریز و از این ماجراها و بالاخره هم نمی توانند دستگیرش کنند!! و حالا آمده بود تا کارت سوختش را بسوزاند و المثنی بگیرد.
در آخر ما را هم قبول نکردند چون گفتند که باید خود پدر تشریف ببرند!!!
این همه را نوشتم که نشان دهم عوارضی که طرح های دولت مدار و مبتنی بر عقل برساختگرا و البته ناقص آقایان دارد، چقدر گسترده و چقدر غیرقابل محاسبه است.(که البته اگر کاملترین عقول هم اینجا جمع بودند، فرقی نمی کرد، چرا که برساختن و برنهشتن یک نظام مصنوعی اینچنینی عوارض منفی بسیاری دارد، حال حتی اگر این نظام مصنوعی، توسط انیشتین طراحی شده باشد!) شما اگر فقط ساعاتی که از این افراد در این ادارات گرفته می شود و وقتی که از کارمندان گرفته می شود و استفاده از تجهیزات مصرفی و غیر مصرفی را جمع کنید به رقم های نجومی خواهید رسید. هرچند که اینها اصلا قابل بیان با اعداد و ارقام نیستند.
بدیهی است که این صرفا یک مشاهده صرف و البته اندک است، اما می تواند گوشه ای از هزینه های پنهانی که این طرح ایجاد کرده را فاش سازد.

2- راستی شنیدم که کرایه های رشت-تهران به حدود 20 الی 25 هزار تومان رسیده است، در حالی که 6 ماه قبل این کرایه در بدترین و شلوغ ترین روزها، 7، 8 هزار تومان بوده است!! اگر قیمت بنزین یکباره به 500 تومان افزایش می یافت، آیا عوارضش بر روی کرایه ها(یا حداقل کرایه این مسیر) بیشتر از این بود؟؟ (اگر عوارضی که در بالا اشاره کردم و نیز هزینه اجرای این طرح جیره بندی را اضافه نکنیم  )؟ احتمالا نخیر چرا که حساب کردم که حتی اگر راننده ها بخواهند که سودشان را دو برابر کنند، تازه آن هنگام به قیمتی در این حدود می رسیم!! فکر می کنم این امر نشان دهد که عوامل اقتصادی بر مبنای هزینه فرصت ها و نه قیمت رسمی و دولتی و از این گونه چیزها، تخصیص یافته و عمل می کنند.(الان قیمت آزاد بنزین که هزینه فرصت استفاده از بنزین است از 450 تا 600 تومان است). بنابراین افسوس باید خورد که یکبار دیگر امکان اعمال یک سیاست درست اقتصادی از ما گرفته شد.

3- حلزون در پست ماجرای بنزین و یک دولتِ{احمق}کامنت گذاشته است که:” اما با اینکه جیره بندی، اصلا در این خصوص محلی از اعراب دارد یا نه، مشکل دارم ” منظورش از “در این خصوص ” هم در خصوص کاهش مصرف است. باید بگویم که اگر نگاهی به خیابان ها بیاندازیم و نگاهی هم به آمار منتشر شده و نگاهی هم به لایحه واردات بنزین، می بینیم که در عمل هم طرح جیره بندی در خصوص کاهش مصرف بنزین محلی از اعراب ندارد. اما در نظر هم که کالاها با توجه با افزایش یا کاهش قیمت است که دچار کاهش یا افزایش مصرف می شوند، نه با جیره بندی!!

خسته شدم بس که از این طرح های احمقانه نوشتم. به زودی در خصوص وبلاگ نویسی و چیزهایی بهتر می نویسم

چندی پیش، یکی از آشنایان که ارتباطی با دفتر رییس جمهور دارد، می گفت که آقای احمدی نژاد گفته است که در ازای هر نامه ای که به وی نوشته می شود از 30 تا 70 هزار تومان، با توجه به وخامت وضع و غیره، پرداخت شود! باورش سخت بود، اما از احمدی نژاد بعید نبود. همچنین این آشنای گرامی می گفت که در یک شهرستان به کسی که کل اتوبوسش به دره رفته و نابود شده بود و مجبور شده بود کل خانه اش را برای قسط وام هایش بفروشد و … در ازای نامه اش 70 هزار تومان پرداخت کرده بودند(یعنی کمتر از حتی یکی از چرخ هایش!) و به کسی که ادعا کرده بوده که فرش در خانه ندارم هم 50 هزار تومان پرداخت شده بود. (به این می گویند عدالت پوپولیستی!)

اما مهمترین بخش ماجرا اینجاست که دیگر واقعا شاهکار است. ببینید چگونه منفعت شخصی، با این حماقت هایی که دولتمردان انجام می دهند، هماهنگ می شود و آنها را به سخره می گیرد. برای من که به شخصه بسیار جالب بود که به این سرعت، بازاری در این مورد شکل بگیرد. اما اصل ماجرا:
چند روز پیش از یکی از دوستان شنیدم؛ بازاری شکل گرفته است که کالای آن؛ نامه نوشتن به رییس جمهور است! بطوری که در این بازار کسانی هستند که در مکان هایی خاص و شناخته شده اقدام به عرضه انواع و اقسام نامه ها با محتویات و مشکلات گوناگون، از سبک تا سنگین! کرده و عده کثیری هم متقاضی هستند و می روند این نامه ها را با نام و مشخصات خودشان می خرند! و بازای هر نامه از 30 تا 70 هزار تومان از رییس جمهور می گیرند. وقتی این خبر برایم موثق شد که دکتر نصیری هم در ایمیلی به این پدیده اشاره کرده بود و گفته بود که در حوالی میدان پاستور دقیقا چنین اشخاصی را دیده است و نیز کسانی که دور آنها جمع شده بودند و از آنها نامه ها را خریداری می کردند!

نتایج اخلاقی!:
راستی کار دولت(دولتمرد)، چقدر سخت می شد، اگر اندکی می اندیشید!
چقدر شناخت ما برای درک و فهم نحوه عمل و هوشمندی عاملان اقتصادی و نیز منفعت شخصی، تهی است.(دارم مقاله ای را از پرفسور “بوتکه”(P. Boettke (در همین خصوص می خوانم، سعی خواهم کرد قسمت هایی از آن را در وبلاگ بگذارم.)
باز هم بازار(به معنای عام آن) دولت و سیاستهای دولتی را نه تنها شکست داد که به ریشخند گرفت.
پس بازار از آن ِ ما، دولت از آن هیچکس!

دوستان اگر مشاهداتی داشته اید بنویسید، اگر تحلیل دارید بنویسید، که موضوع نابی است.

فیاض می گفت که چقدر خوب است که نرم افزاری در این خصوص بنویسد که توانایی تولید نامه های مختلف و تاثیرگذار در حوزه های گوناگون را داشته باشد! به محمد هم توصیه می کنم دست به کار شود.

هرچند قصد داشتم که در این پست، مطلبی در خصوص بحث های دامنه داری که در پست پیشین بوجود آمد بنویسم، اما در خبری دیدم که دولت اعلام کرده است به میزان سهمیه(شما بخوانید جیره) بنزین، 100 لیتر اضافه شود(+)چرا که  یعنی همان خبری که در پست پیشین از زبان آن راننده تاکسی اعلام شد، درست از آب درآمد! از سوی دیگر اگر دقت کرده باشید؛ در این 15 روز اخیر، وضع ترافیک خیابان ها و همچنین پمپ بنزین ها به شدت آشفته و به طرز وحشتناکی افزایش پیدا کرده است، بطوری که طبق مشاهدات من، در چند روز متوالی مثلا ترافیک پمپ بنزین پل گیشا تا کوچه پشت دانشکده فنی کشیده شده بود.( که این امر حداقل در 5 سال اخیر در این منطقه بی سابقه بوده است!!)

چندی قبل و در دوران آغاز طرح سهمیه بندی نوشتم که افزایش مصرف بنزین که هر روز مقدارش بنابر آمار وزارت نفت(+ و +) بیشتر و بیشتر می شود. می تواند چند دلیل عمده داشته باشد. اما مهمترین دلیل این افزایش مصرف این امر ذکر شد که: “بدلیل تجربه تاریخی مردم از سیاستگذاری های اقتصادی دولت ، می توان گفت که بدلیل اشتباهات مکرر دولت و تغییرات متعدد و گاهاً اساسی در تصمیمات مختلف و نیز عدم مشروعیت نسبی که دولت از آن رنج می برد، ممکن است مردم و گروه های فشاری که تبعا شکل گرفته است، هنوز از قطعیت و کارایی تصمیم دولت مطمئن نشده(شما مطمئنید؟) و انتظار ابطال و اصلاح اساسی طرح را داشته باشند، بهمین منظور چندان در مصرف بنزین آنطور که پیش بینی می شود، عمل نکرده و سعی کنند تا تمام سهمیه 6 ماهه خود را در عرض یک یا دو ماه مصرف کنند، تا بدین ترتیب دولت را تحت فشار قرار دهند.” (در خصوص سهمیه بندی می توانید به این نوشته هایم نیز مراجعه کنید + ، +).

امروز با این عمل ِ دولت در افزایش سهمیه ها، به زعم من نشان داده شد که این فرضیه که؛ “دولت مشروعیت کافی برای سیاست گذاری اقتصادی را از دست داده است” توضیح دهنده تر از سایر فرضیه هاست. بطوری که مردم در یک تصمیم و اقدام عقلایی اقدام به مصرف بیش از حد تعیین شده برای هر ماه کرده اند و عملا مصرف خود را کاهش نداده اند، با این پیش فرض که دولت، مردم را بدون بنزین نخواهد گذاشت! و دیدیم که این پیش فرض کاملا صحیح از آب درآمد. {کسی نیست بگوید که بنزین سفر را قبل از سفر می دهند و نه پس از سفر! با این حساب اگر واقعا میزان سفرهای مردم  نسبت به سالهای پیش تغییر جدی نداشته باشد که مشاهدات اندک و ناقص من چنین نشان می دهد، این عمل مردم در کاهش ندادن سفرهایشان، برهان خوبی برای توضیح دهندگی این فرضیه است، چرا که نشان می دهد که مردم، می دانستند؛ که دولت مجبور خواهد شد سهمیه ها را افزایش دهد}  البته به نظر ِ من این عدم مشروعیت دولت، بیش از آن که پیشینی باشد و از عدم مشروعیت همه دولت ها درایران آب بخورد، از تصمیم گیری های بی حساب و کتاب و آشفته و همچنین خطاهای بیشمار دولت نهم در سایر تصمیم گیری هایش که کم هم نیستند و حتی اعلام های ضد و نقیض و بسیار متضاد درباره همین سهمیه بندی بنزین حکایت دارد.(هرچند که این عدم مشروعیت تصمیم گیری در کشورما و بصورت عام در کشورهای نفت خیز یک عامل شناخته شده است) بنوعی که این پیش فرض که دولت، نمی تواند و نمی خواهد بنحو کامل و با پذیرفتن هزینه های چنین سیاست گذاری هایی، این سیاستها را اجرا کند، سبب تقویت دیدگاه فشار بر دولت به منظور گرفتن سهم هرچه بیشتر از رانت نفتی می شود.

 از سوی دیگر؛ دولت نیز که با وجود حجم بسیار بالای درآمد نفتی، نیاز به اصلاح قیمت را منتفی دانست، با پیش گرفتن چنین سیاست منعطفی قصد داشت تا ضمن مهیا کردن شرایط برای تحریم احتمالی واردات بنزین، از محبوبیت پوپولیستی خود نیز جانبداری نماید. بطوری که حاضر نشد حتی قیمت آزاد بنزین را اعلام نماید و همه را متقاعد ساخت که بنزین کم نخواهند آورد!(روی چه حساب و کتابی دولت نرخ بنزین آزاد را اعلام نمی کند برای من جای سوال اساسی است، تا جایی که حتی برای توجیه اینکه بنزین آزاد مورد نیاز نیست، حاضر است مقدار جیره را افزایش دهد!! شما چیزی به ذهنتان می رسد؟)با این حساب، سهمیه بندی بنزین صرفا یک سیاست غیراقتصادی در جهت برآوردن برخی اهداف سیاسی بوده است که نه تنها اثر مطلوبی بر مصرف این کالا(که همچون یک کالای مجانی مصرف می شد) نداشته است بلکه با تخریب سازوکارهای اقتصادی نظیر افزایش تدریجی قمیت بنزین، سبب ثبات قیمت بنزین در سطح همین 100 تومان شده است. از سوی دیگر همانطور که در پست پیشین گفتم، این سیاست سبب تضییع حقوق افراد در جامعه و حرکت هرچه بیشتر به سمت جامعه مدیریت شده! و غیرآزاد شده است، که این امر نیز بنوبه خود، ناکارآمدی ها و ناکارایی های مختص به این گونه سیاستهای ضد آزادی را به بار آورده و خواهد آورد که مطمئنا همه آنها قابل شناسایی از جانب ما حداقل بصورت دقیق نیستند.

باید گفت که از لحظه اعلام این خبر(و بزعم ما از لحظه آغاز سیاست سهمیه بندی) این سیاست، سیاستی شکست خورده بود و هست.و این تصمیم دولت بصورتی تجربی به مردم اثبات کرد که فرضیه اشان درست است.{ منتظر افزایش بیش از پیش مصرف بنزین باشید!!} پیش بینی من این است که دولت یا سهمیه بندی بنزین را عملا (و شاید نه در کلام) منتفی خواهد ساخت(خصوصا که نزدیک انتخابات مجلس است) و صرفا مردم مجبور خواهند بود با اندکی تاخیر و ایجاد فشار، منتظر شارژ کارتهای سوخت خود باشند.

راستی بهتر است که بجای “سهمیه بندی” از “جیره بندی” استفاده کنیم.